သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိ
Listen to the audio | ဒိကနၣ် လၢတၢ်ကလုၢ်
သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိ
The Rule of Law
လံာ်ဆီရဲၣ်တၢ်ကွဲးလၢ စီၤဘံၣ်ကၠ့ၢ်
လါယူ ၁၄သီ, ၂၀၂၃နံၣ်
၁ - ယထံၣ်လၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်တဖၣ် မ့ၢ်တကျဲးစၢးသူၣ်ထီၣ်ကညီထံရူၢ်ကီၢ်သဲး ဒီးတၢ်ပၢတၢ်ပြးလၢအအိၣ်ဒီး သဲစးအတၢ်ဒိၣ်စိဘၣ်န့ၣ် ကညီဖိတဖၣ် ကအိၣ်မူ ဒ်ပှၤတကလုာ် လၢအအိၣ်ဒီး အထံအကီၢ် အတၢ်ပၢလီၤသးန့ၣ် လၢစိၤခဲအံၤမ့ၢ်ဂ့ၤ ဒီးလၢစိၤလၢကဟဲမ့ၢ်ဂ့ၤ ကဲထီၣ်အသးတသ့လ့ၤတက့ၤဘၣ်.
၂ - ထံကီၢ်တဘ့ၣ်ကအိၣ်ဂၢၢ်အိၣ်ကျၢၤအဂီၢ်, ပှၤတဖုတဝၢ ကအိၣ်ဂၢၢ်အိၣ်ကျၢၤ လဲၤက့ၤဖံးမၤအီၣ်အီ ကသ့အဂီၢ် သဲစးအတၢ်ဒိၣ်စိ ကဘၣ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သိၣ်တၢ်သီ ဒီးသဲစးလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်ပှၤလၢအဒုးအိၣ်ထီၣ် သဲစးတဖၣ်အိၣ်ဒီးအတၢ်ပညိၣ်အိၣ်ဝဲထဲတမံၤလၢ အမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဂၢၢ်တၢ်ကျၢၤဒီး တၢ်ဘၣ်လိာ်ဖိးမံ တၢ်ဃူတၢ်ဖိး လၢထံကီၢ်တဘ့ၣ်အပူၤ ကအိၣ်ဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
၃ - ယထံၣ်လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ခိၣ်နၢ်ခဲအံၤ ဒီးခါဆူညါတဖၣ် မ့ၢ်တဂုာ်ကျဲးစၢး ဒုးအိၣ်ထီၣ်သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိ လၢကီၢ်သူလ့ၤအပူၤဘၣ်န့ၣ် တၢ်အ့ၣ်လိာ်ဆိးက့, တၢ်ထီဒုၣ်ထီဒါလိာ်သး, တၢ်လီၤမုၢ်လီၤဖး, တၢ်တဂၢၢ်တကျၢၤ, ဒီးတၢ်တဃူတဖိးလၢကညီဖိအကျါ ကအိၣ်ဝဲထီဘိန့ၣ်လီၤ. သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိ မ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် ထံကီၢ်ခိၣ်နၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ထံဖိကီၢ်ဖိမ့ၢ်ဂ့ၤ တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢ အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်လူၤထွဲမၤထွဲ, တၢ်လၢကဖီၣ်ဃံးအဝဲသ့ၣ်, တၢ်လၢကဟ့ၣ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပီတ့အဝဲသ့ၣ်, တၢ်ကဃိထံအဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤ တအိၣ်ဘၣ်အဃိ ပှၤကိးဂၤဒဲး ကမၤဖဲအသး လူၤဖဲအသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ်ယထံၣ်ဘၣ်လၢ ကဲထီၣ်သးလၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤ န့ၣ်လီၤ.
၄ - ယထံၣ်လၢ သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိမ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် အတၢ်ကရၢကရိလၢ အတဖိးသဲစး လၢအဟဲမၤမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်သူတဖၣ် ကဟဲနုာ်လီၤဆီလီၤအသးအါထီၣ်ဝဲ လၢ ကီၢ်သူလ့ၤပူၤန့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်န့ၣ် မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် အတၢ်မၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် လၢအကမၤဘၣ်ဒိက့ၤ ပန့ဆၢၣ်ခိၣ်ဃၢၤ, ပတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ, ပမိၢ်လုပၢ်လၢ်တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ် အထူသနူဒီး တၢ်မၤလီၤမၢ်ကွံာ် ပဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တဖၣ် ကအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တတီၤဘၣ်တတီၤလၢကီၢ်သူလ့ၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိမ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် ပှၤအၢပှၤသီလၢ ကီၢ်ပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, လၢကီၢ်ချၢမ့ၢ်ဂ့ၤ လၢအအိၣ်ဒီးကျိၣ်စ့တဖၣ် ကဟဲကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ် ပခိၣ်ပနၢ် ပထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် ဒ်သိးဒီး ကမၤဟးဂီၤ ပပှၤကညီအတၢ်အိၣ်မူ, တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ, ပတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အလီၢ်အကျဲ ဒီးပတၢ်အိၣ်ဆၢထၢၣ်ဒ် ပှၤတကလုာ် န့ၣ်လီၤ.
၅ - ယထံၣ်လၢပဒုးအိၣ်ထီၣ်သဲစးအတၢ်ဒိၣ်စိမ့ၢ်န့ၢ်သၢပျၢၤန့ၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်လၢ ကီၢ်ပံၤယီၤပူၤတဖၣ် ကပာ်ကဲပှၤအါထီၣ်, ကဆီၣ်ထွဲပှၤ အါထီၣ်, ဒီး ကကွၢ်လိပှၤအါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. သဲစးအတၢ်ဒိၣ်စိ မ့ၢ်တၢ်တခါလၢ အပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤတကလုာ် အထံကီၢ်ပဒိၣ် အကံၢ်အစီဒီး အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လၢ ကပၢလီၤအသးန့ၣ်လီၤ. ယထံၣ်လၢ သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိ မ့ၢ် နီၣ်ဝံာ်ခံအရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်တဘိလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်, တၢ်ကရၢကရိ တဖု ကအိၣ်ဂၢၢ်အိၣ်ကျၢၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Image courtesy: Pixabay
၆ - ဒ်သိးဒီးသဲစးတၢ်ဒိၣ်စိ ကအိၣ်အဂီၢ် ယထံၣ်လၢ တၢ်လၢပကဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ် အိၣ်ဝဲသၢခါန့ၣ်လီၤ.
(တၢ) တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ စံၣ်ညီၣ်ပီတ့အတၢ်မၤ
[Judiciary power and procedure reform]
(ခံ) တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ် သဲစးကွီၢ်မ့ၣ် ကွီၢ်ထံ
[Law reform]
(သၢ) တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ် တၢ်ဃိထံ တၢ်သမံသမိး အတၢ်မၤ
[investigation procedure]
တၢ - တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်တၢ်စံၣ်ညီပီတ့အတၢ်မၤ
၁ - ဒ်သိးဒီး တၢ်တြီတၢ်တြၢ် ကအိၣ်ဝဲ, တၢ်ကွၢ်မဲာ်တၢ် သုတအိၣ်လၢ တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပီတ့အပူၤအဂီၢ် ပှၤလၢအမူအဒါအိၣ်လၢ တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပီတ့တဖၣ် (လီၤဆီဒၣ်တၢ် စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဖၣ်) အတၢ်စိကမီၤန့ၣ် ကဘၣ်အိၣ်ကွဲးအသးလၢ ထံကီၢ်ပၢပြး သဲစးအပူၤလီၤ. စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဖၣ် ကဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်သဘျ့ဒီး တၢ်စိကမီၤ လၢကစံၣ်ညီၣ်ပီတ့တၢ်မူးတၢ်ရၤ လၢအပူၤဖျဲးဒီးတၢ်ဖီၣ်ပျံၤ ဒီးတၢ်ဂိာ်စုဂိာ်ခီၣ် လၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဒီး ကမံးတံာ်တဖၣ်, သုးမုၢ်ဒိၣ်ခိၣ်နၢ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ.
၂ - ခီဖျိလၢ ထံကီၢ်ပၢပြးသဲစး ဟ့ၣ်စိဟ့ၣ်ကမီၤ စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဖၣ်လၢ ကစံၣ်ညီၣ်ပီတ့ တၢ်မူးတၢ်ရၤတဖၣ်အဃိ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ခိၣ်နၢ် ခဲအံၤတစိၤမ့ၢ်ဂ့ၤ ဒီးလၢခံတစိၤမ့ၢ်ဂ့ၤ တကြၢးအိၣ်ဒီး တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢ ကထုးကွံာ်, မၤဟးဂီၤကွံာ် စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဖၣ် အတၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢ ထံကီၢ်ပၢပြးသဲစး ဟ့ၣ်စိဟ့ၣ်ကမီၤအီၤသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အလီၢ်မ့ၢ်အိၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်ဘှီဘၣ် စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ် အတၢ်စိကမီၤဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤအကျိၤအကျဲန့ၣ် အဆိကတၢၢ် တၢ်ကဘၣ်ကိးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် မၤန့ၢ်ပှၤအါဂၤအတၢ်ဃုထၢ မ့ၢ်ဝံၤမး ဆီတလဲ ထံကီၢ်ပၢပြးသဲစးလၢ အဟ့ၣ်စိဟ့ၣ်ကမီၤ စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
၃ - စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဖၣ် ကဘၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢ အနၢ်ပၢၢ် သဲစးကွီၢ်မ့ၢ် ကွီၢ်ထံ ဒီး ကဘၣ်မ့ၢ် ပှၤလၢအနၢ်ပၢၢ် တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပီတ့ အကျိၤအကျဲ အသနူဒီး တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢ စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်ဒၣ်ဝဲ ကဘၣ်လူၤထွဲဝဲန့ၣ်လီၤ.
၄ - လၢတၢ်စံၣ်ညီၣ်ပီတ့အတၢ်မၤအပူၤ ပကဘၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဒီး ဆိးကါပီၢ်ရီတဖၣ်လီၤ. ပတကြၢးသူလၢၤ မိၢ်လုပၢ်လၢ် စံၣ်ညီၣ်ပီတ့အသနူလၢ အတဖိးမံလိာ်အသးဒီး ခ့ခါအတၢ်အိၣ်သး, သနူလၢ အတြီဃာ်တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီတဖၣ်န့ၣ်လၢၤဘၣ်. ပှၤတဂၤလၢ်လၢ်လၢ အဘၣ်တၢ် လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၢ်အီၤ လၢတၢ်မူးတၢ်ရၤတမံၤမံၤန့ၣ် ကဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ ကဃ့တၢ်မၤစၢၤလၢ ပီၢ်ရီတဖၣ် အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခံ - တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ သဲစးကွီၢ်မ့ၣ်ဒီး ကွီၢ်ထံ
ယထံၣ်လၢ ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ တမ့ၢ်လၢၤ တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ ပကဘၣ်ဃိထံ စံၣ်ညီၣ်ပီတ့ ပှၤအီၣ်ဟုၣ်ထိၣ် ပှၤအီၣ်ဟုၣ်ဆီ, ပှၤထီၣ်မံလိာ်သး, ပှၤလီၤကမၣ်မုာ်ကမၣ်ခွါ အဆၢကတီၢ်လၢၤဘၣ်. ယထံၣ်လၢ ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ ခီဖျိလၢ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီဒီး တၢ်ဆီတလဲ အိၣ်ထီၣ်လၢ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိ အတၢ်အိၣ်မူ အကပၤကပၤအဃိ ဆၢကတီၢ်ဘၣ်လံလၢ ပကဘၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် သဲစးအသီတဖၣ် လၢအဖိးမံဒီး တၢ်အိၣ်သးဒီး တၢ်ဆီတလဲလၢ အကဲထီၣ်အသးလၢ မုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
ယထံၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်လၢလာ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢအရ့ဒိၣ်ဒီး မ့ၢ်တၢ်လၢ ကဲထီၣ်အသးလၢ ကီၢ်သူလ့ၤ ကညီတၢ်ပၢအပူၤအဃိ အလီၢ်အိၣ်လၢ ပကဘၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် သဲစးဒ်သိးဒီး တၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်အံၤ တၢ်ပၢဆှၢအီၤကန့ၢ်, တၢ်ဃိထံအီၤကန့ၢ်ဒီး စံၣ်ညီၣ်ပီတ့အီၤကန့ၢ် အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
၁) တၢ်ဆါဟုၣ်ဟ့ၣ်လီၤဟုၣ် ကီၢ်သူလ့ၤထံကီၢ်ပဒိၣ်အတၢ်ခူသူၣ် ဆူကရၢအဂၤ (မ့) ထံကီၢ်အဂၤ
[Providing and/or sharing Kawthoolei’s government secrets to foreign entities or organizations in exchange for material or monetary compensation.]
၂) တၢ်မၤဟးဂီၤ မၤလီၤမၢ် ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ် အတၢ်ခူသူၣ်
[Intentional destruction of Kawthoolei’s government secrets or information]
၃) တၢ်ရၤလီၤ ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်အတၢ်ခူသူၣ်လၢ ပှၤတဝၢကလံၤကျါ
[Unauthorized distribution of Kawthoolei government’s secret on Social Media]
၄) တၢ်မၤသကိးတၢ်ဒီး တၢ်ကရၢကရိလၢ အမၤကမၣ် ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်ကွီၢ်မ့ၣ် (မ့) ကွီၢ်ထံ
[Involved or associate with criminal organizations]
၅) တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤ တၢ်ဟံးစုနဲၣ်ကျဲ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး တၢ်ကရၢကရိလၢ အမၤကမၣ် ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ် ကွီၢ်မ့ၣ်(မ့) ကွီၢ်ထံ
[Abetting criminal organizations]
၆) တၢ်ဟံးန့ၢ်တူၢ်လိာ်ကျိၣ်စ့, တၢ်အီၣ်ခိၣ်ဖးလာ်ဆှိး လၢတၢ်ကရၢကရိလၢအမၤကမၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ် ကွီၢ်မ့ၣ်ကွီၢ်ထံ
[Accepting bribes from criminal organizations]
၇) ပှ့ၤတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် (မ့) မၤတၢ်ဘျၢလီၤကျိၣ်စ့ လၢစ့လၢအဟဲလၢ တၢ်ကရၢကရိလၢ အမၤကမၣ် ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ် အကွီၢ်မ့ၣ်ကွီၢ်ထံ
[Possession of property obtained from criminal organizations]
၈) တၢ်သူအီၣ်ဆိးကါ ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ် အတၢ်ဖိတၢ်လံၤ, တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် လၢတၢ်ကဘျံးကဘျၣ်အပူၤ
[Unauthorized use of Kawthoolei government’s property for personal gains]
၉) တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်
[Land confiscation]
၁၀) တၢ်ဟံးန့ၢ်ခိၣ်ဖးလာ်ဆှိး လၢကမျၢၢ်ကျါ
[Accepting bribe from the public]
၁၁) တၢ်ဟ့ၣ်ခိၣ်ဖးလာ်ဆှိး ဆူပှၤအိၣ်ဒီးမူဒါ ဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤ
[Bribing Kawthoolei government officials]
၁၂) တၢ်သူကမၣ်, တၢ်သူကဘျံးကဘျၣ် လီၢ်လၤဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤ
[Abuse of Authority and Power]
၁၃) တၢ်ပျိာ်လဲစ့သူ(စ့လၢအတဖိးဒီးသဲစး) ဆူ စ့ဝါ (စ့လၢပှၤတူၢ်လိာ်အီၤသ့ဒ်အမ့ၢ်စ့လၢအခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိဂ့ၤဝဲ)
[money laundering]
၁၄) တၢ်ထုးထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ, ပဒိၣ်အလံာ်လဲၢ်, တၢ်ဂီၤတၢ်ဖီၣ်, တၢ်ပနီၣ်လၢ အယီၤအဘျၣ်, အကဘျံးကဘျၣ်
[Forging Kawthoolei government official documents]
၁၅) တၢ်လံၣ်အီၣ်ကျိၣ်စ့လၢ လီကွီၤကလံၤကျါ
[Online money scamming]
၁၆) တၢ်တၤကျိၣ်တၤစ့ လၢ လီကွီၤကလံၤကျါ
[Online gambling]
၁၇) တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးပှၤဂၤ လၢတၢ်စုကဝဲၤ
[Uttering threat with weapon]
၁၈) တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးပှၤဂၤလၢ တၢ်စံးတၢ်ကတိၤ
[Uttering threat in the form of verbal]
၁၉) တၢ်ဖီၣ်ဃာ်ဒုးဃာ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိ လၢ အတၢ်ကမၣ်တအိၣ် (မ့) တအိၣ်ဖျါလီၤတံၢ်
[Unlawful detention or imprisonment]
၂၀) တၢ်ဖီၣ်ဃံးဒီး တၢ်မၤပျံးမၤဖုးပှၤလၢ အသ့ၣ်ညါထွဲ ကွီၢ်မ့ၣ်ကွီၢ်ထံလၢ အကဲထီၣ်အသး
[Witness intimidation]
၂၁) တၢ်ဖီၣ်ဃံး တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး ပှၤလၢ အလဲၤပာ်ဖျါထီၣ်ကွီၢ်မ့ၣ်ကွီၢ်ထံ ဆူပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်
[Victim intimidation]
၂၂) တၢ်တဲဆါ တဲပယွဲ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ
[Religion Harassment]
၂၃) တၢ်မၤမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် လၢအတဖိးသဲစးတဖၣ်
[Operating or owning illegal Business]
၂၄) တၢ်ထုးထီၣ်ဒီးတၢ်ဆါကသံၣ်မူၤဘှီး
[Drug Production and Distribution]
၂၅) တၢ်မၢကဲကုၢ်ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိ
[Human Slavery]
၂၆) တၢ်ဆါအီၣ်ပှၤကူပှၤကညီ
[Human Trafficking]
၂၇) တၢ်ကူလဲၢ်မၤကၤ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိ နီၢ်ခိအက့ၢ်အဂီၤ
[Trafficking Human Organs or other body parts]
၂၈) တၢ်မၤဆါပယွဲ မၤဟးဂီၤ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိအနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤ
[Assault causing bodily harm]
၂၉) တၢ်ကူၣ်သံမၤသံပှၤဂၤ
[Conspiracy to commit a murder]
၃၀) တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး, ဟ့ၣ်တၢ်မၤစၢၤ, ဟ့ၣ်ကျိၣ်စ့, ဟ့ၣ်တၢ်ကလုၢ် လၢ တၢ်ကကူၣ်သံမၤသံပှၤဂၤ
[Abetting for the purpose of committing a murder]
သၢ - တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ တၢ်ဃိထံ တၢ်သမံသမိးအတၢ်မၤ
၁ - တၢ်ဃိထံဒီး တၢ်သမံသမိးအတၢ်မၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ ပၢၤကီၢ်တဖၣ်အမူအဒါန့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢ တၢ်မၤကမၣ်သဲစးကွီၢ်မ့ၣ် (မ့) ကွီၢ်ထံ အိၣ်ထီၣ်တဘျီလၢ်လၢ်န့ၣ် ပၢၤကီၢ်တဖၣ်အမူအဒါအိၣ်ဝဲလၢ ကဘၣ်ဃိထံ သမံသမိးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒီး ဃုသ့ၣ်ညါတၢ်ကဲထီၣ်သး အမ့ၢ်အတီန့ၣ်လီၤ. တၢ်အုၣ်သးဒီး တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂ့ၢ်အကျိၤ လၢပၢၤကီၢ်မၤန့ၢ်အီၤ လၢတၢ်ဃိထံသမံသမိးအပူၤတဖၣ် တၢ်ကဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤအီၤ ဆူ စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်အအိၣ် လၢတၢ်ကစံၣ်ညီၣ်ပီတ့အီၤ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
၂ - ပၢၤကီၢ်တဖၣ် အတၢ်စိတၢ်ကမီၤ တၢ်ကဘၣ်ကွဲးဃာ်အီၤလၢ ထံကီၢ်ပၢပြးသဲစးအပူၤ န့ၣ်လီၤ. ပၢၤကီၢ်လၢ အသူတၢ်စိတၢ်ကမီၤ မ့ၢ်တဖိးမံလိာ်အသးဒီး သဲစးတၢ်ပာ်လီၤအီၤအသိးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ကဘၣ်ဟံးန့ၢ်အရ့လ့ၤတုၤလ့ၤတီၤ ဒ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီ အိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ.
၃ - ပၢၤကီၢ်တဖၣ်အမူအဒါ အိၣ်လၢ ကဘၣ်ဃိထံသမံသမိး တၢ်မၤကမၣ်သဲစး လၢအကဲထီၣ်တ့ၢ်အသးဒီး ကဲထီၣ်သးခဲအံၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပၢၤကီၢ်တဖၣ် အမူအဒါ ကဘၣ်အိၣ်ကွဲးလီၤဃာ်အသး လၢ ထံကီၢ်ပၢပြးသဲစးအပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ပၢၤကီၢ်တဂၤလၢ်လၢ် လၢအတမၤအမူအဒါ ဒ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီအသိးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ကဘၣ်ဃိထံသမံသမိးအီၤဒီး ဟံးအီၤအရ့လ့ၤတုၤလ့ၤတီၤ ဒ်သဲစးအိၣ်ကွဲးပာ်ဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ.
လံာ်ဆီရဲၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤလၢ ကညီဖိလၢ အမၤတၢ်လၢ ကီၢ်ခဲနဒၢ် သဲစးစံၣ်ညီၣ်ပီတ့ အတကွီၢ်ပူၤတဂၤ, လၢအမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤလၢ အဒီနူၤဒီနၢ် ပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢ ကီၢ်သူလ့ၤအတၢ်အိၣ်သးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ထံၣ်တၢ်ကွဲးအံၤမ့ၢ်ပှၤတဂၤအတၢ်ထံၣ်အတၢ်ကွဲးဘၣ်ဆၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်တၢၣ်ပီၣ်ကူၣ်လိာ်သကိးဒီး ကညီဖိအဂၤလၢ အသးအိၣ်ကီၢ်သူလ့ၤ သဲစးအတၢ်ဒိၣ်စိ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီၣ်အဂီၢ် လၢတၢ်ကွဲးဝံၤက့ၤတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Views in this essay are those of the author.
The author is a current serving of member of the Canadian Royal Mounted Police (RCMP), the Federal Police of Canada.